Uwaga na bąblowicę. Wzrost zachorowań – nie jedz jagód prosto z krzaka

W pierwszym półroczu 2026 roku do Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH i Głównego Inspektoratu Sanitarnego wpłynęło wyraźnie więcej zgłoszeń dotyczących podejrzenia bąblowicy. To wystarczający powód, by przypomnieć o podstawowej zasadzie: owoce leśne są zdrowe, ale trzeba je najpierw dokładnie umyć. Zerwany owoc prosto z krzaka to nie przekąska, a potencjalne źródło groźnego pasożyta.

Pięć prostych zasad bezpieczeństwa

Specjaliści z PZH i GIS podkreślają, że nie ma potrzeby rezygnować z leśnych darów. Wystarczy przestrzegać kilku nawyków, które drastycznie zmniejszają ryzyko zakażenia.

• Nie jedz owoców podczas zbierania – nawet jeśli wyglądają idealnie czysto.
• Przed spożyciem dokładnie umyj owoce pod bieżącą wodą; krótkie opłukanie w pojemniku nie zastąpi porządnego mycia.
• Po powrocie z lasu, ogrodu lub pracy w terenie umyj ręce, zwłaszcza przed przygotowaniem posiłku.
• Jeśli owoce idą na przetwory, poddaj je obróbce termicznej – domowe mrożenie nie unieszkodliwia jaj pasożyta.
• Regularnie odrobaczaj psy preparatem działającym na tasiemce, zgodnie z zaleceniem lekarza weterynarii – szczególnie jeśli pies ma kontakt z dzikimi zwierzętami lub poluje na gryzonie.

Jak podkreślają eksperci, samo mycie pod bieżącą wodą usuwa większość zanieczyszczeń. Nie należy polegać na wzroku ani zapachu – skażonego owocu nie odróżnisz od zdrowego.

Ryzyko, którego nie widać

Jaja tasiemców z rodzaju Echinococcus są wydalane z kałem zakażonych lisów i psów. Mogą trafić do gleby, na rośliny, do wody, a nawet na sierść zwierzęcia. Człowiek zakaża się najczęściej przez przypadkowe połknięcie jaj – wraz ze skażoną żywnością, wodą, przez brudne ręce lub kontakt z zanieczyszczonym środowiskiem.

Nie chodzi o straszenie lasem ani o rezygnację z jego darów. Chodzi o zmianę jednego nawyku: owoc zerwany w lesie nie powinien trafiać od razu do ust. Myśliwi na co dzień widzą, jak często z tych samych miejsc korzystają dzikie zwierzęta. Dokładne umycie owoców i rąk to prosty gest, który ogranicza ryzyko.

Wacław Matysek, p.o. rzecznika Polskiego Związku Łowieckiego

Warto pamiętać, że źródłem zagrożenia są mikroskopijne jaja, a nie sam owoc. Zakażenie może nastąpić również przez skażoną ziemię czy wodę – nie tylko po zjedzeniu leśnych owoców. Zjedzenie jednego nieumytego owocu nie oznacza automatycznie choroby, ale stałe ryzyko kumuluje się przy każdym naruszeniu zasad higieny.

Choroba, która może długo nie dawać objawów

U ludzi występują dwie główne postacie bąblowicy: jednojamowa (Echinococcus granulosus) i wielojamowa (Echinococcus multilocularis). Po połknięciu jaj rozwijają się formy larwalne, które najczęściej zajmują wątrobę, ale mogą także atakować płuca i inne narządy.

Przez wiele lat choroba nie daje żadnych dolegliwości. Późniejsze objawy zależą od lokalizacji i wielkości zmian – mogą to być ból lub ucisk w jamie brzusznej, żółtaczka, kaszel lub duszność. Leczenie bywa skomplikowane: często wymaga zabiegu operacyjnego i długotrwałej terapii przeciwpasożytniczej. Bąblowica wielojamowa bywa porównywana do choroby nowotworowej, ponieważ jej zmiany naciekają sąsiednie tkanki i mogą się szerzyć – choć jest to choroba pasożytnicza, a nie nowotwór.

Mimo że bąblowica w Polsce należy do chorób rzadkich, jej leczenie jest długie i trudne. W przypadku regularnego narażenia (np. zbieracze owoców, osoby pracujące w lesie, właściciele psów) lub wystąpienia niepokojących objawów, warto skonsultować się z lekarzem i rozważyć diagnostykę.

Dlaczego to ważne dla naszej społeczności?

Nasz region obfituje w lasy, a wiele rodzin co roku wybiera się na jagody, poziomki czy jeżyny. Okres letni sprzyja spacerom i zbieraniu owoców. Tymczasem nieświadome nawyki – np. podjadanie podczas zrywania – mogą prowadzić do zakażenia. Wzrost liczby zgłoszeń w pierwszym półroczu 2026 roku pokazuje, że problem nie jest teoretyczny. Dotyczy każdego, kto korzysta z darów lasu.

Dodatkowo w okolicy żyje wiele psów, które towarzyszą swoim właścicielom w leśnych wycieczkach. Jeśli nie są regularnie odrobaczane, mogą stać się nosicielami pasożyta i zanieczyszczać środowisko. Myśliwi z Polskiego Związku Łowieckiego zwracają uwagę na zbieżność szlaków zwierząt i ludzi – to kolejny argument za zachowaniem ostrożności.

Podsumowanie: jeden nawyk, który chroni

Specjaliści są zgodni: kluczem jest zmiana nawyku. Nie jedz owoców prosto z krzaka. Po powrocie z lasu dokładnie umyj ręce i owoce pod bieżącą wodą. Jeśli masz psa, skonsultuj z weterynarzem program odrobaczania. Te proste działania znacząco ograniczają ryzyko zakażenia bąblowicą. Nie musisz rezygnować z leśnych jagód – wystarczy, że będziesz je jeść bezpiecznie.

Informacje przekazał Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy i Główny Inspektorat Sanitarny.